పాతబస్తీ లాల్దర్వాజా మహంకాళి బోనాలు – ఆ తల్లినమ్మితే అన్నీ శుభాలే!
మన హైదరాబాద్ భాగ్యనగరంలో ఆషాఢం, శ్రావణ మాసాలు వచ్చాయంటే చాలు.. ఊరంతా ఒకటే పండుగ సందడి. గల్లీ గల్లీలో డప్పు దరువులు, వేపమండల సువాసనలు, సిగాలు ఊగే శివసత్తుల ఆవేశం, మైమరిపించే పోతురాజుల విన్యాసాలతో నగరమంతా ఒక రకమైన భక్తి మైకంలో మునిగిపోతుంది. తెలంగాణ సంస్కృతికి, మన ఆత్మగౌరవానికి బోనాల పండుగ ఒక నిలువెత్తు రూపం. గోల్కొండ కోట పైన మొదలయ్యే ఈ ఉత్సవాలు, సికింద్రాబాద్ లష్కర్ బోనాలు దాటుకుని.. ఆఖరికి పాతబస్తీ లాల్దర్వాజా శ్రీ సింహవాహిని మహంకాళి అమ్మవారి జాతరతో ముగింపు ఘట్టానికి చేరుకుంటాయి.
లాల్దర్వాజా జాతర అంటే కేవలం ఏదో ఒక పూజ చేసి రావడం కాదు. అది మన భాగ్యనగర జీవన విధానంలో కలిసిపోయిన ఒక గొప్ప సంప్రదాయం, పాతబస్తీ ప్రజల గుండెచప్పుడు. ప్రతీ ఏటా లక్షలాది మంది భక్తులు ఈ లాల్దర్వాజా అమ్మవారిని దర్శించుకోవడానికి తెలుగు రాష్ట్రాల నలుమూలల నుంచే కాకుండా ఇతర రాష్ట్రాల నుంచి కూడా తరలివస్తుంటారు. అసలు ఈ లాల్దర్వాజా మహంకాళి గుడి వెనుక ఉన్న అసలు కథ ఏంటి? అక్కడ బోనం సమర్పించడం వెనుక ఉన్న నమ్మకం ఏంటి? జాతర విశేషాలు ఏంటో ఇప్పుడు లోతుగా, వివరంగా ముచ్చటించుకుందాం.
1. ప్లేగు రోగం, మూసీ వరదలు.. లాల్దర్వాజా ఆలయం ఎలా వెలసింది?
లాల్దర్వాజా ఆలయానికి నూటపాతికేళ్లకు పైగా సుదీర్ఘమైన, ఘనమైన చరిత్ర ఉంది. 1908వ సంవత్సరం నవంబర్ నెలలో భాగ్యనగర చరిత్రలోనే ఎన్నడూ చూడని రీతిలో మూసీ నదికి భయంకరమైన వరదలు వచ్చాయి. నగరంలోని సగానికి పైగా ఇళ్లు నీళ్లలో కొట్టుకుపోయాయి, వేలాది మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. ఆ వరదల ఉధృతి తగ్గిన వెంటనే, నగరంలో కలరా, ప్లేగు వంటి భయంకరమైన మహమ్మారి రోగాలు వ్యాపించి ఇళ్లకి ఇళ్లు శవాల దిబ్బలుగా మారాయి.
ఆ కష్టకాలంలో పాతబస్తీ ప్రజలు తీవ్ర భయాందోళనకు గురయ్యారు. వైద్యం కూడా అందుబాటులో లేని ఆ రోజుల్లో, నగర రక్షణ కోసం స్థానిక పెద్దలంతా కలిసి ఒక నిర్ణయానికి వచ్చారు. పాతబస్తీలోని 'లాల్దర్వాజా' (ఎర్రటి తలుపులు ఉన్న కోట ద్వారం) ప్రాంతంలో శక్త్యనుసారం ఒక రాతి విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించి, ఆ గ్రామదేవతను మహంకాళిగా ఆరాధించడం ప్రారంభించారు. ఊరిని, ప్రజల ప్రాణాలను ఆ మహమ్మారి రోగాల నుంచి కాపాడమని అమ్మవారికి బోనాలు సమర్పించి వేడుకున్నారు.
విచిత్రం ఏమిటంటే, ఆ అమ్మవారిని కొలిచిన కొద్ది రోజుల్లోనే నగరంలో రోగాల తీవ్రత తగ్గిపోయి వాతావరణం ప్రశాంతంగా మారింది. నాటి హైదరాబాద్ ఏడో నిజాం పాలకుడైన మీర్ ఉస్మాన్ ఆలీ ఖాన్ కూడా ఈ అమ్మవారి మహిమను ప్రత్యక్షంగా చూసి ఆశ్చర్యపోయారు. ఆలయాభివృద్ధికి ప్రత్యేకంగా స్థలాన్ని కేటాయించడమే కాకుండా, ప్రతి ఏటా బోనాల సమయంలో నిజాం ప్రభుత్వం తరఫున పట్టువస్త్రాలు, విరాళాలు పంపించే సంప్రదాయానికి శ్రీకారం చుట్టారు. అలా ఒక చిన్న రాతి ప్రతిమగా మొదలైన ఆ పూజ, ఈ రోజు ఏనుగు అంబారీపై ఘటాన్ని ఊరేగించేంత పెద్ద "సింహవాహిని మహంకాళి" ఉత్సవంగా రూపాంతరం చెందింది.
2. 'బోనం' అంటే ఏంటి? ఆ కుండ వెనుక ఉన్న అసలైన ఆధ్యాత్మిక రహస్యం!
చాలామందికి బోనం అంటే కేవలం దేవుడికి పెట్టే నైవేద్యం అని మాత్రమే తెలుసు. కానీ దాని వెనుక శాస్త్రం, ఆరోగ్యం, దైవభక్తి మూడూ కలగలిసి ఉన్నాయి. 'బోనం' అనే పదం సంస్కృతంలోని 'భోజనం' అనే పదం నుంచి పుట్టింది. అమ్మవారిని మన ఇంటి ఆడపడుచుగా భావించి, ఆమెకు ప్రేమతో వండిపెట్టే భోజనమే ఈ బోనం.
బోనం ఎలా తయారు చేస్తారంటే:
ఆడపడుచులు ఉదయాన్నే తలస్నానం చేసి, అత్యంత నియమనిష్ఠలతో కొత్త మట్టి కుండను (లేదా ఇత్తడి చెంబును) తీసుకుంటారు. అందులో పాలు, బెల్లం, బియ్యం కలిపి వండిన పాయసాన్ని లేదా అన్నాన్ని ఉంచుతారు. కుండ బయట భాగానికి పసుపు రాసి, కుంకుమ బొట్లు పెడతారు. కుండ మూతికి పచ్చి వేపమండలను చుట్టి, పైన ఒక చిన్న ప్రమిదలో నూనె పోసి జ్యోతిని వెలిగిస్తారు.
దీని వెనుక ఉన్న సైన్స్ ఏంటి?
ఆషాఢ, శ్రావణ మాసాలు అంటే వర్షాకాలం ప్రారంభమయ్యే సమయం. ఈ సమయంలో నీరు కలుషితమై కలరా, టైఫాయిడ్, డెంగ్యూ, మలేరియా వంటి రోగాలు ఎక్కువగా వ్యాపిస్తాయి. మన పూర్వీకులు ఈ రోగాల నుంచి ప్రజలను కాపాడటానికి ఒక అద్భుతమైన మార్గాన్ని కనిపెట్టారు.
పసుపు, కుంకుమ, వేపాకులు ఇవన్నీ ప్రకృతి ప్రసాదించిన గొప్ప ఆంటిబయోటిక్స్ (క్రిమిసంహారకాలు). వేలాది మంది మహిళలు తలపై వేపమండలతో, పసుపు నీళ్లు చల్లుకుంటూ వీధుల్లో నడవడం వల్ల వాతావరణంలో ఉన్న హానికరమైన బ్యాక్టీరియా, వైరస్లు నశిస్తాయి. గ్రామదేవత పూజ పేరుతో మన ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకునేలా మన పెద్దలు డిజైన్ చేసిన గొప్ప వైజ్ఞానిక పద్ధతి ఇది.
3. ఆ ఏడుగురు అక్కచెల్లెళ్ల కథ ఏంటి?
మన తెలంగాణ జానపద కథల ప్రకారం.. మహంకాళి, పోచమ్మ, మైసమ్మ, ఎల్లమ్మ, పెద్దమ్మ, డోకాలమ్మ, అంకమ్మ అనే ఏడుగురు అక్కచెల్లెళ్లు (సప్తమాతృకలు) భూలోకానికి వచ్చి ప్రజలను చల్లగా కాపాడుతుంటారని నమ్ముతారు. వీరందరిలోకి మహంకాళి అమ్మవారు పెద్దది, అత్యంత శక్తివంతమైనది.
ఆషాఢ మాసంలో అమ్మవారు తన పుట్టింటికి వస్తుందని భక్తుల నమ్మకం. ఇంట్లో పెళ్లయిన కూతురు పుట్టింటికి వస్తే మనం ఎంత వైభవంగా చూసుకుంటామో, అలాగే మన ఊరికి వచ్చిన మహంకాళి అమ్మవారిని సంతోషపెట్టడానికి పిండివంటలు చేసి, బోనాలు ఎత్తి, ఊరంతా పండుగ చేసుకుంటారు. ఆ తల్లి సంతోషిస్తే ఊరికి ఎలాంటి దిష్టి తగలకుండా, కరువు కాటకాలు రాకుండా చూసుకుంటుందని జనాల విశ్వాసం.
4. లాల్దర్వాజా జాతరలో నిరంతరం ఉర్రూతలూగించే ఘట్టాలు
లాల్దర్వాజా బోనాల ఉత్సవాలు రెండు రోజుల పాటు పాతబస్తీలో కన్నుల పండువగా జరుగుతాయి. ఈ రెండు రోజులు అక్కడి వాతావరణం మైమరిపిస్తుంది.
అ) ఆదివారం - బోనాల సమర్పణ & పోతురాజుల అలజడి
ఆదివారం తెల్లవారుజాము నుంచే లాల్దర్వాజా గుడి ప్రాంగణం భక్తులతో కిక్కిరిసిపోతుంది. తెలంగాణ ప్రభుత్వం తరఫున మంత్రులు వచ్చి అమ్మవారికి పట్టువస్త్రాలు సమర్పిస్తారు. వందలాది మంది ఆడపడుచులు బోన ఎత్తి క్యూలైన్లలో నిలబడతారు.
ఈ సమయంలో ఆలయం బయట జరిగే పోతురాజుల విన్యాసాలు జాతరకే ప్రధాన ఆకర్షణ. ఒంటికి పసుపు పూసుకుని, పెద్ద కుంకుమ బొట్టు పెట్టుకుని, కాళ్లకు గజ్జెలు కట్టి, చేతిలో కొరడా పట్టుకుని పోతురాజులు డప్పుల దరువులకు అనుగుణంగా నాట్యం చేస్తుంటే ఎవరికైనా ఒళ్లు గగుర్పొడుస్తుంది. పోతురాజును అమ్మవారి సోదరుడిగా భావిస్తారు. జాతరలో ఎలాంటి దుష్టశక్తులు ప్రవేశించకుండా, భక్తులకు రక్షణగా పోతురాజు ముందు నడుస్తాడని అంటారు.
ఆ) సోమవారం - రంగం (అమ్మవారి భవిష్యవాణి)
బోనాల మరుసటి రోజు ఉదయం జరిగే "రంగం" కార్యక్రమానికి భాగ్యనగరం నలుమూలల నుంచి వేలాది మంది తరలివస్తారు.
- ఆలయం ముందు ఒక పచ్చి మట్టి కుండపై నిలబడి, పచ్చిపాలు తాగి, దేవుడు పూనిన మాతంగి కన్య (అనురాధ) అమ్మవారిని తనలోకి ఆవాహన చేసుకుంటుంది.
- రాబోయే సంవత్సరంలో వర్షాలు ఎలా పడతాయి? పండించే పంటలు ఎలా ఉంటాయి? ప్రజల ఆరోగ్యం ఎలా ఉంటుంది? నగరానికి ఏమైనా ఆపద ఉందా? అని ఆలయ పూజారులు, భక్తులు అడిగే ప్రశ్నలకు అమ్మవారి రూపంలో ఆమె భవిష్యవాణి చెబుతుంది.
- ప్రజలు ఏదైనా తప్పు చేస్తే హెచ్చరిస్తూనే, 'మిమ్మల్ని నా బిడ్డల్లా కంటికి రెప్పలా కాపాడుకుంటాను' అని అభయం ఇస్తుంది. ఈ భవిష్యవాణి వినడానికి ప్రజలు ఎంతో ఆసక్తి చూపిస్తారు.
ఇ) ఘటోత్సవం & ఏనుగు అంబారీ ఊరేగింపు
రంగం పూర్తయిన తర్వాత, సాయంత్రం వేళ అలంకరించిన ఏనుగుపై (అంబారీ) అమ్మవారి ఘటాన్ని ఉంచి పాతబస్తీ వీధుల్లో ఊరేగిస్తారు. వేలాది మంది భక్తులు రంగులు చల్లుకుంటూ, పాటలు పాడుతూ ఈ ఊరేగింపులో పాల్గొంటారు. చార్మినార్ మీదుగా సాగే ఈ భవ్యమైన ఊరేగింపు ఆ రాత్రికి మూసీ నది వద్దకు చేరుకుని, ఘట నిమజ్జనంతో ఉత్సవాలు ముగుస్తాయి.
5. మత సామరస్యానికి అసలైన అద్దం - పాతబస్తీ సంస్కృతి!
పాతబస్తీ గురించి బయటి ప్రపంచంలో కొన్ని అపోహలు ఉంటాయి. కానీ లాల్దర్వాజా బోనాల ఊరేగింపు సమయంలో అక్కడ కనిపించే దృశ్యం చూస్తే ఎవరికైనా ముచ్చటేస్తుంది.
బోనాలు ఎత్తుకుని కిలోమీటర్ల కొద్దీ నడుచుకుంటూ వచ్చే హిందూ భక్తులకు, శివసత్తులకు స్థానిక ముస్లిం సోదరులు మంచినీళ్లు, మజ్జిక సీసాలు, పళ్లు పంపిణీ చేస్తారు. ఆలయ గుమ్మం ముందుకు ఊరేగింపు రాగానే పూలమాలలతో స్వాగతం పలుకుతారు. తరతరాలుగా వస్తున్న ఈ "గంగ-జమునా తెహజీబ్" (మత సామరస్యం) మన భాగ్యనగరానికే తలమాణికం. మతాల కంటే మానవత్వమే గొప్పదని ఈ బోనాల పండుగ నిరూపిస్తుంది.
6. ముగింపు
లాల్దర్వాజా శ్రీ సింహవాహిని మహంకాళి బోనాల జాతర అనేది కేవలం ఒక ప్రాంతానికో, వర్గానికో పరిమితమైన పండుగ కాదు. ఇది మన తెలంగాణ సాంస్కృతిక వైభవానికి, భక్తితత్వానికి, మరియు ప్రకృతిని దైవంగా ఆరాధించే గొప్ప సాంప్రదాయానికి చిహ్నం.
జీవితంలో ఒక్కసారైనా పాతబస్తీ లాల్దర్వాజా బోనాల జాతర వాతావరణాన్ని నేరుగా అనుభవించాల్సిందే. ఆ అమ్మవారి దివ్యమైన కరుణాకటాక్షాలు మన అందరిపైనా ఉండి, మన కుటుంబాల్లో ఆయురారోగ్యాలు, సుఖశాంతులు నిండాలని ఆకాంక్షిద్దాం!
లాల్దర్వాజా మహంకాళి మాతా కీ జై!
జయ కాళీ! మహంకాళీ!
No comments:
Post a Comment